Michiel Jongsma Psyblog

Op het psyblog van Michiel Jongsma vindt U allerhande informatie over psychologie. Het is een vrijplaats voor nieuws, wetenswaardigheden, wetenschap, opinies, columns etc. Informatief, interactief en onderhoudend.

  • Home
    Home Hier kunnen alle blogberichten op de hele site gevonden worden.
  • Categorieën
    Categorieën Toont een lijst met categorieën van dit bericht.
  • Tags
    Tags Toont een lijst met tags die in de blog gebruikt zijn.
  • Bloggers
    Bloggers Zoek naar favoriete blogger op deze site.
  • Teamblogs
    Teamblogs Vind hier je favoriete teamblogs.
  • Inloggen
    Login Inlogformulier

Burnout: Een hoopje as...

Geplaatst door op in Ongecategoriseerd
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 1159
  • 0 reacties
  • Abonneer op updates
  • Afdrukken

Vloggers hebben het, onderwijskrachten, medewerkers op de spoedeisende hulp, co-assistenten, huisartsen, journalisten, artiesten, managers, GGZ-medewerkers hebben het ook. Landbouwers hebben het minder en gepensioneerden hebben het nauwelijks: een burnout. Voor velen is burnout letterlijk en figuurlijk 'een ding'. We hébben een burnout, we krijgen een burnout en we zitten thuis mét een burnout. Ons taalgebruik veronderstelt dat we precies weten waarover we het hebben. Bestaat een burnout écht? Hebben we het dan over een ziekte of over een verzameling symptomen? Welke oorzaken spelen een rol en als je ‘het’ hebt: hoe kom je er vanaf? Enkele inzichten uit de spreekkamer en de literatuur om grip te krijgen op dit uiterst verwarrende en complexe fenomeen...

WAT IS 'HET'?

Burnout is niets meer dan de naam die we verzonnen hebben voor een cluster van symptomen. Vitale (fysieke en emotionele) uitputting, een afstandelijke houding ten opzichte van het werk en een verminderd gevoel van competentie worden als belangrijkste symptomen genoemd. Langdurige overbelasting leidt tot een ernstige fysieke en mentale blessure. Naast uitputtingsverschijnselen en fysiologische ontregeling zijn er cognitieve problemen zoals concentratieverlies, prikkelgevoeligheid en het onvermogen om te organiseren en te plannen. Vaak zie je een emotionele disbalans en een verstoorde emotie-regulatie. Bram Bakker, psychiater en publicist, noemde burnout eens een normale reactie op abnormale belasting. Dat vind ik een interessante en positieve invalshoek. Zo beschouwd is burnout niet zozeer een stoornis maar een functionele reactie gericht op overleving. 

VEELKOPPIG MONSTER

Verwarrend is dat burnout niet voorkomt in het DSM-classificatie-systeem dat gebruikt wordt in de gezondheidszorg. Er worden verschillende omschrijvingen gebruikt en er is overlap met andere symptoomclusters zoals angst- en stemmingsklachten. In gradueel opzicht wordt er weinig nuance aangebracht. Overspannenheid wordt op één hoop gegooid met burnout en het onderscheid tussen burnoutkláchten en burnout is diffuus.

Zo ontstaat een enorme ‘burnout-container’ waar van alles en nog wat ingegooid wordt. Burnout is verworden tot een veelkoppig monster met evenveel gezichten. Dit leidt tot inflatie van de term en onzorgvuldigheid bij diagnose en behandeling.

Persoonlijk vind ik burnout geen nuttige benaming. Het klinkt onheilspellend (‘hoopje as’) en biedt weinig hoop en perspectief. Ik spreek liever over een syndroom van ziekteverschijnselen waar een persoonlijk en samenhangend verhaal onder ligt. De kunst is om dat verhaal inzichtelijk te maken en er iets nuttigs mee te doen.

INKOPPEN

Dat persoonlijke verhaal construeer ik met behulp van het KOP-model. Ik ga ervan uit dat klachten (k), omstandigheden (o) en persoonlijke stijl (p) elkaar wederzijds beïnvloeden. Klachten zijn vaak het gevolg van omstandigheden én de wijze waarop je met deze omstandigheden omgaat. Tegelijkertijd kunnen de klachten de omstandigheden beïnvloeden (bijvoorbeeld de relatie met je partner) en ook je persoonlijke stijl ( je hebt bijvoorbeeld een kort lontje). Voor een duurzaam herstel is het noodzakelijk om deze drie factoren aandacht te geven, in hun onderlinge samenhang, in de juiste proporties én in de juiste volgorde.

KLACHTEN

Crisismanagement en klachtenreductie vormen de eerste stappen. Wanneer je fysiek en mentaal ernstig ontregeld bent is het zaak om de druk te verlagen. Dat doe je door maatregelen te nemen en aandacht te geven aan basale behoeften als slaap, structuur, voeding, gedoseerde beweging en eventueel medicatie. Dit is voor velen een moeizaam en pijnlijk proces. Aanvaarding van de feiten (je hebt een forse blessure) kost moeite en tijd. Tegelijkertijd is aanvaarding noodzakelijk om jezelf niet in de weg te staan bij het herstel.

OMSTANDIGHEDEN

Wanneer de klachten zijn afgenomen ontstaat er rust en ruimte om nader stil te staan bij de omstandigheden en je persoonlijke stijl. Een burnout is een crisis en een goede reden voor bezinning en gedragsverandering. Doe je werk dat bij je past? Hoe zijn de arbeidsomstandigheden en de verhoudingen met collega’s? Is je persoonlijke leven voldoende georganiseerd? Kun je taken uitbesteden? Heb je ontspannende activiteiten geïntegreerd in je wekelijkse programma? We zijn geneigd om de invloed van omgevingsfactoren op ons gedrag te ónderschatten. Aanpassing van de omgeving is een effectieve manier om ons gedrag te beïnvloeden en klachten te voorkomen (zie: De kracht van de omgeving).

PERSOONLIJKE STIJL

Je persoonlijke stijl bepaalt hoe je met de omstandigheden omgaat. Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is. Tot op zekere hoogte is het mogelijk om je stijl aan te passen en je persoonlijke effectiviteit te vergroten. Bijvoorbeeld door assertiever op te treden, zaken meer los te laten of je werk beter te organiseren. Coaching en training kan hierbij helpen. Bouw vooral voort op je sterke kanten, hanteer je kwetsbare kanten zo goed mogelijk én zoek het juiste speelveld.

Soms komen dieper liggende trauma’s tot uiting die aan de basis liggen van overbelasting. Bijvoorbeeld de werknemer met een pestverleden die anderen wil pleasen om afwijzing te voorkomen. Of degene met misbruikervaringen die een negatief zelfbeeld ontwikkelt en zich sub-assertief opstelt. Psychotherapie kan in deze gevallen geïndiceerd zijn om het gedragspatroon te veranderen. 

IETS MOOIS

Een burnout is niet zo tastbaar en simpel als het spraakgebruik doet vermoeden. De mix van klachten, omstandigheden en persoonlijke stijl maakt elk verhaal uniek. Misschien is er één gemeenschappelijke noemer.  Een crisis is een opmaat voor verandering. Hopelijk voor iets moois. Een hoopje as kán de meststof zijn die de groei bevordert...

Bronnen:

Waardeer dit blogbericht:
0
Trackback URL voor dit blogbericht

Michiel Jongsma is GZ-psycholoog en coach. De eerste jaren van zijn loopbaan werkte hij als werving & selectie adviseur en personeelsmanager. Vervolgens maakte hij de overstap naar de geestelijke gezondheidszorg. Hij werkte bij gespecialiseerde afdelingen Arbeidshulpverlening en Studentenhulpverlening. Michiel Jongsma heeft een psychologenpraktijk voor coaching, training, studenten- en arbeidshulpverlening. Daarnaast werkt hij als docent en gedragswetenschapper bij de Huisartsopleiding Groningen. 

Reacties

  • Er zijn nog geen reacties gegeven. Wees de eerste die een reactie geeft

Laat uw reactie achter

Gast maandag, 22 oktober 2018